Stamboom maken: zo begin je aan de stamboom van je familie

Wil je een stamboom maken van je eigen familie? Begin dan niet bij een verre voorouder uit de middeleeuwen, maar bij jezelf. Je noteert wat je zeker weet, je werkt generatie per generatie achteruit, en pas daarna ga je online zoeken. Met wat er thuis in de schuif ligt en één goed gesprek met de oudste persoon in je familie kom je meestal al vier generaties ver, op één avond. Daarna neemt het Rijksarchief het over, en dat is gratis.

Klinkt dat overweldigend? Dat is normaal. Ik ben zelf een tiental jaar geleden begonnen met persoonlijke en familiegeschiedenissen te schrijven, en ik heb er jaren over gedaan om het verhaal van mijn eigen familie rond te krijgen. In dit artikel zet ik de werkwijze op een rij die ik onderweg geleerd heb: van de eerste blanco stamboom tot het punt waarop je merkt dat je meer hebt dan namen en datums.

Wat is een stamboom precies?

Voor je begint, is het handig om te weten welke vorm je eigenlijk wil. Er zijn er drie, en genealogen bedoelen er telkens iets anders mee.

De meeste mensen die zeggen “ik wil een stamboom maken” bedoelen eigenlijk een kwartierstaat: wie waren mijn voorouders. Dat is ook de makkelijkste om mee te starten, want je hebt maar één richting om in te zoeken.

De gouden regel: begin bij jezelf en werk achteruit

De grootste fout van beginners is starten bij een naam die interessant klinkt. Iemand hoort dat er ooit een burgemeester of een molenaar in de familie zat, en begint daar te zoeken. Je vindt dan wel iets, maar je kan nooit bewijzen dat die persoon echt bij jouw familie hoort.

Werk altijd stap voor stap terug: jij, je ouders, je grootouders, je overgrootouders. Elke stap moet vastzitten aan een document dat de link legt. Zo staat je hele boom op vaste grond, ook als je later twintig generaties ver zit.

Stap 1: haal alles uit je eigen huis

Voor je één website opent, doorzoek je de dozen op zolder. In Vlaamse gezinnen ligt daar bijna altijd meer dan je denkt:

• Bidprentjes en rouwbrieven. Goud waard. Ze geven de volledige naam, de geboorte- en overlijdensdatum, de plaats, en vaak de naam van de partner en de ouders.
• Trouwboekjes. Daar staan huwelijk, kinderen en soms overlijdens netjes in één document.
• Communie- en huwelijksfoto’s. Kijk achteraan: veel foto’s hebben een naam, een jaartal of de stempel van de fotograaf.
• Militaire documenten, werkboekjes, oude identiteitskaarten. Die geven beroep, adres en soms een signalement.
• Brieven en postkaarten. Vooral uit de oorlogsjaren, met adressen die je nergens anders vindt.

Fotografeer of scan alles voor je het uitleent of verplaatst. Papier verdwijnt sneller dan je denkt, en een scan van 600 dpi kan je later uitvergroten om een handtekening of een naam te ontcijferen.

Stap 2: praat met de oudste mensen in je familie

Dit is de stap die mensen te lang uitstellen, en de enige die je niet kan inhalen. Een akte uit 1850 loopt niet weg. Een tante van 89 wel.

Ga langs met een lijstje en een opnemer. Je gsm volstaat. Vraag niet enkel naar namen en datums, maar naar het soort dingen die nergens in een archief staan:

• Waar woonden ze precies, en hoe zag dat huis eruit?
• Wat deden ze voor de kost, en verdienden ze daar genoeg mee?
• Wie was er streng, wie was de grappigste, wie sprak er niet meer met wie?
• Wat is er tijdens de oorlog met hen gebeurd?
• Wie heeft er nog foto’s of documenten liggen?

Bij ons thuis heeft die stap het verschil gemaakt. Het laatste stukje dat ontbrak, was het verhaal uit de mond van de familie zelf. Zonder die getuigenissen had ik namen en jaartallen gehad, en verder niets.

Stap 3: kies waar je je stamboom bijhoudt

Je kan perfect starten met een blad papier of een eenvoudige tabel. Maar zodra je voorbij de vierde generatie gaat, wordt het onoverzichtelijk: acht overgrootouders worden zestien betovergrootouders, en dan gaat het snel. Dit zijn de opties die in Vlaanderen het meest gebruikt worden.

Welke je kiest maakt minder uit dan je denkt, zolang je maar kan exporteren naar een GEDCOM-bestand. Dat is het standaardformaat voor stambomen, en daarmee stap je later zonder werk over naar een ander programma.

Stap 4: controleer elk feit in de originele akte

Online stambomen van anderen zijn handig als wegwijzer, maar niet als bewijs. Er zitten fouten in die al twintig jaar van boom naar boom worden overgeschreven. Neem daarom niets over voor je de akte zelf gezien hebt.

De goede nieuws: dat kan gratis en van thuis uit. Het Rijksarchief van België heeft meer dan 28.000 parochieregisters tot 1796 en meer dan 36.000 registers van de burgerlijke stand uit de periode 1796 tot 1920 online gezet. Je hebt daar enkel een gratis account voor nodig. Hoe je die registers doorzoekt, leg ik stap voor stap uit in stamboom opzoeken in België.

Hoe ver kan je teruggaan in Vlaanderen?

Realistisch gezien tot ongeveer 1600, en met wat geluk iets vroeger. De grens ligt bij de parochieregisters: pas na het Concilie van Trente in de tweede helft van de 16de eeuw begonnen pastoors systematisch dopen, huwelijken en begrafenissen te noteren. Wat daarvoor ligt, bestaat enkel nog in schepenakten, leenboeken en notariaat, en daar heb je oud schrift en veel geduld voor nodig.

Voor de Westhoek komt daar een extra hindernis bij. Tijdens de Eerste Wereldoorlog is een deel van de gemeentelijke archieven vernietigd. Het oude archief van Ieper ging grotendeels verloren bij de brand van de Lakenhalle op 22 november 1914. Gelukkig werd van de burgerlijke stand altijd een tweede exemplaar bijgehouden dat naar de rechtbank ging, en die dubbels zitten vandaag bij het Rijksarchief. Loopt je spoor vast in een West-Vlaams dorp, zoek dan altijd ook in dat tweede exemplaar.

De vijf fouten die bijna iedereen maakt

1. Geen bron noteren. Je vindt iets, je bent enthousiast, je typt de naam over. Zes maanden later weet je niet meer waar het vandaan kwam.
2. Namen als vaste gegevens beschouwen. Tot in de 19de eeuw schreef elke pastoor de naam zoals hij hem hoorde. Kempynck, Kempinck, Kempijnck: dat kan perfect dezelfde familie zijn.
3. De verkeerde naamgenoot aanhaken. In één dorp liepen soms drie mannen rond met dezelfde voor- en achternaam. Controleer altijd via de ouders of de partner, nooit via de naam alleen.
4. Alleen namen en datums verzamelen. Na tweehonderd namen merk je dat een lijst datums niemand raakt. Het beroep, het adres, de reden van een verhuis: daar zit het verhaal.
5. Wachten met de gesprekken. Zie stap 2. Doe dat eerst.

Van stamboom naar familieverhaal

Op een bepaald moment heb je je boom rond en sta je voor de echte vraag: en nu? Een schema aan de muur is mooi, maar het vertelt niet waarom je overgrootvader zijn hoeve verkocht of waarom een tak van de familie plots naar Frankrijk trok.

Voor mij was dat het punt waarop het onderzoek in schrijven overging. Ik ben mijn hele leven al bezig met journalistiek en communicatie, en toch heb ik jaren archieven doorzocht en verhalen verzameld voor het boek over mijn familie af was. Wat je in zo’n boek zet, zijn niet de datums. Het zijn de keuzes, de offers en de dingen waar generaties lang niet over gepraat werd.

Wil je weten hoe dat er in de praktijk uitziet, dan kan je in het verhaal van De Blankaart lezen hoe een familiegeschiedenis en de geschiedenis van een streek in elkaar overlopen.

Veelgestelde vragen over een stamboom maken

Hoe maak ik een stamboom van mijn familie?

Begin bij jezelf en werk generatie per generatie achteruit. Verzamel eerst wat er thuis ligt (bidprentjes, trouwboekjes, foto’s), praat daarna met de oudste mensen in je familie, en controleer elk gegeven in de originele akte via het Rijksarchief. Noteer bij elke naam waar je hem gevonden hebt.

Kan ik gratis een stamboom maken?

Ja. FamilySearch, Aldfaer en de basisversie van Geneanet zijn kosteloos, en de gescande parochieregisters en registers van de burgerlijke stand van het Rijksarchief van België zijn gratis te raadplegen met een gratis account.

Hoe lang duurt het om een stamboom te maken?

De eerste vier generaties heb je vaak op één avond, omdat je die uit je eigen huis en je eigen familie haalt. Daarna gaat het trager: reken op enkele maanden om tot 1800 te geraken, en op jaren als je tot 1600 wil.

Hoeveel generaties kan je terugvinden in Vlaanderen?

Meestal tot ongeveer 1600. Zover lopen de parochieregisters terug. Alles daarvoor moet je uit schepenakten, leenboeken en notariële akten halen, en dat vraagt kennis van oud schrift.

Waar begin je best met stamboomonderzoek in België?

Bij de zoekomgeving AGATHA van het Rijksarchief van België. Daar staan de gescande parochieregisters tot 1796 en de burgerlijke stand van 1796 tot 1920, samen met een index op meer dan 42 miljoen namen.

Wat is het verschil tussen een stamboom en een kwartierstaat?

Een kwartierstaat toont al je voorouders en waaiert open naar boven. Een stamboom of stamreeks vertrekt van één voorouder en toont alle afstammelingen. Wie zegt “ik maak een stamboom” bedoelt meestal een kwartierstaat.

Hoe teken je een stamboom?

Zet jezelf onderaan of links, en teken per generatie twee lijnen naar boven: vader en moeder. Voor een overzicht op papier volstaan vier tot vijf generaties. Wil je verder, gebruik dan een programma, want vanaf zes generaties passen er 64 namen op één blad.

Wat is een GEDCOM-bestand?

Het standaardformaat waarin stamboomprogramma’s gegevens uitwisselen. Kan je programma exporteren naar GEDCOM, dan zit je nooit vast aan één aanbieder.

Mag ik gegevens van levende personen publiceren?

Wees daar voorzichtig mee. Gegevens over levende mensen vallen onder de privacywetgeving. Vraag toestemming voor je namen, geboortedatums of foto’s van familieleden online zet.

Hoe schrijf ik een boek over mijn familiegeschiedenis?

Vertrek van de mensen, niet van het schema. Kies een handvol generaties waar echt iets gebeurd is, verzamel getuigenissen van wie het nog kan navertellen, en gebruik de archiefstukken om die verhalen te staven en te dateren.

Aan de slag in zes stappen