Stamboom opzoeken in België: gratis zoeken via het Rijksarchief

Je stamboom opzoeken in België kan gratis, en bijna volledig van thuis uit. De belangrijkste bron is AGATHA, de online zoekomgeving van het Rijksarchief. Daar staan meer dan 28.000 parochieregisters tot 1796 en meer dan 36.000 registers van de burgerlijke stand uit 1796 tot 1920. Je maakt een gratis account aan, je zoekt op naam en gemeente, en je bekijkt de gescande akte. Wat je daar niet vindt, haal je uit Open Archieven, FamilySearch of de leeszaal van het Rijksarchief in je provincie.

Ik heb jaren archieven doorzocht voor het boek over mijn eigen familie. In het begin verloor ik weken met zoeken op de verkeerde plek. Daarom zet ik hier op een rij welke bron waarvoor dient, in welke volgorde je ze best gebruikt, en waar je in West-Vlaanderen op moet letten.

Het korte antwoord: waar zoek je wat?

AGATHA: de zoekomgeving van het Rijksarchief

Het Rijksarchief van België heeft zijn genealogische zoekrobotten samengebracht in AGATHA. Wie vroeger via search.arch.be of genealogie.arch.be zocht, komt daar nu vanzelf terecht. Het is de plek waar je moet zijn.

Je vindt er vier modules. Twee daarvan gebruik je bijna altijd:

• Genealogische bronnen. De gescande registers zelf. Meer dan 28.000 parochieregisters tot 1796 en meer dan 36.000 registers van de burgerlijke stand van 1796 tot 1920. Samen goed voor tientallen miljoenen pagina’s.
• Analyses van akten. De index die vrijwilligers en medewerkers hebben aangelegd: meer dan 13 miljoen akten met meer dan 42 miljoen namen. Hier zoek je op naam, en je springt van daaruit naar de scan.

De twee andere modules zijn de archiefinventarissen (ongeveer 20.000 stuks) en de archiefvormers. Die heb je pas nodig zodra je verder gaat dan de klassieke registers.

Zo pak je een zoekopdracht praktisch aan

De volgorde die het snelst werkt, is deze:

1. Vertrek van een zekere akte. Meestal is dat de huwelijksakte of overlijdensakte van je grootouders, want daarin staan hun ouders vermeld.
2. Zoek eerst in de index op naam. Vind je een treffer, ga dan altijd door naar de scan zelf. De index is mensenwerk en bevat leesfouten.
3. Lukt de index niet, blader dan in het register. Je weet de gemeente en ongeveer het jaar. De meeste registers hebben achteraan een alfabetische tafel per jaar. Zoek daar op de eerste letter en spring naar het aktenummer.
4. Noteer akte, gemeente, jaar en nummer. En sla de scan op. Zo hoef je nooit twee keer te zoeken.
5. Werk één generatie verder. Elke akte geeft je de namen van de vorige generatie. Herhaal.

Vind je een naam niet terug, probeer dan varianten. Tot in de 19de eeuw schreef elke ambtenaar en elke pastoor de naam zoals hij hem hoorde. Zoek dus ook op de klank, niet enkel op de spelling die jij kent.

De openbaarheidstermijnen: wat mag je al zien?

Niet alles is meteen raadpleegbaar. Voor de burgerlijke stand gelden vaste termijnen, en die verklaren waarom je bepaalde akten nergens vindt.

Zit je binnen die termijn, dan is de weg niet afgesloten. Voor je eigen rechtstreekse voorouders kan je een uittreksel opvragen bij de gemeente waar de akte is opgemaakt. Je moet dan wel aantonen dat het om je eigen afstamming gaat.

De andere gratis bronnen die je zeker gebruikt

Open Archieven

Een zoekmachine die miljoenen geïndexeerde akten uit Nederland en België doorzoekt op naam. Handig als je snel wil weten of een naam ergens voorkomt, of als je een spelling niet zeker weet. Gebruik het als startpunt, en controleer daarna altijd de scan bij het Rijksarchief.

FamilySearch

Kosteloos, en er staan behoorlijk wat Belgische registers op die soms net iets beter leesbaar gescand zijn. Je hebt een gratis account nodig. De gedeelde wereldstamboom is nuttig als aanwijzing, maar neem er niets blind uit over.

Geneanet

Vooral sterk in België en Frankrijk. Je ziet er de stambomen van andere onderzoekers, en soms zit iemand met dezelfde familietak al veel verder dan jij. Vraag hem gerust naar zijn bronnen, dat is in genealogie doodnormaal.

Familiekunde Vlaanderen

De vereniging heeft afdelingen in elke provincie, een documentatiecentrum en mensen die je regio door en door kennen. Voor lokale bronnen die nergens gescand zijn, is dat vaak de kortste weg.

Wat je alleen in de leeszaal vindt

Online staat de basis, niet het hele verhaal. In de leeszalen van het Rijksarchief liggen precies de stukken die je onderzoek interessant maken:

• Bevolkingsregisters. Per gezin, per adres, met verhuisbewegingen. Hiermee volg je een familie door de tijd in plaats van enkel op drie datums.
• Notariële akten. Verkopen, testamenten, huwelijkscontracten en boedelbeschrijvingen. Daar staat wat mensen bezaten, tot de lakens en de koeien toe.
• Wezerijregisters. Wat er met de erfenis en de kinderen gebeurde als een ouder stierf.
• Oorlogsschadedossiers. In de Westhoek een bron apart, met beschrijvingen en soms foto’s van verwoeste hoeves en huizen.
• Familiearchieven. Papieren die families zelf hebben afgestaan, inclusief brieven en foto’s.

Elke vestiging van het Rijksarchief heeft zo’n leeszaal, en het raadplegen is gratis. Je schrijft je één keer in als lezer.

Zoeken in de Westhoek: let op de oorlog

Wie in de Westhoek zoekt, botst vroeg of laat op een gat. De Eerste Wereldoorlog heeft hier archieven vernietigd. Het oude stadsarchief van Ieper ging grotendeels verloren toen de Lakenhalle op 22 november 1914 in brand stond, en van dat middeleeuwse archief blijft bijna niets over.

Toch is er meer bewaard dan mensen denken. Van de burgerlijke stand werden altijd twee exemplaren bijgehouden: één op de gemeente en één dat naar de rechtbank ging. Die tweede reeks zit vandaag bij het Rijksarchief. Vind je in het gemeentelijke register niets, zoek dan altijd nog in de reeks van het Rijksarchief. En van de parochieregisters bestaan er microfilms die de oorlog wel hebben overleefd.

Van losse akten naar een verhaal

Op een bepaald moment heb je tientallen scans en een map vol namen. Dan begint het echte werk: uitzoeken waarom mensen deden wat ze deden. Een verhuis van Merkem naar Woumen krijgt pas betekenis als je weet dat er een hoeve verkocht is, of dat de streek onder water stond.

Bij ons heeft dat jaren geduurd, en het resultaat is uiteindelijk een boek van 224 pagina’s geworden over vier generaties Kempynck en het domein De Blankaart. Ben je nog niet zo ver, begin dan bij het begin: een stamboom maken legt uit hoe je van nul naar je eerste vier generaties gaat.

Veelgestelde vragen over stamboom opzoeken in België

Kan ik gratis mijn stamboom opzoeken in België?

Ja. De gescande parochieregisters en registers van de burgerlijke stand van het Rijksarchief zijn kosteloos te raadplegen via AGATHA. Je hebt enkel een gratis account nodig. Ook FamilySearch en de basisversies van Open Archieven en Geneanet kosten niets.

Waar vind ik de Belgische parochieregisters online?

Bij het Rijksarchief van België, in de zoekomgeving AGATHA. Er staan meer dan 28.000 parochieregisters online, die teruglopen tot de 16de eeuw en doorlopen tot 1796.

Wat is er met search.arch.be gebeurd?

De zoekrobotten van het Rijksarchief zijn samengebracht in AGATHA. Oude links naar scans blijven werken, enkel het begin van het adres is veranderd.

Tot welk jaar kan ik akten van de burgerlijke stand bekijken?

Overlijdensakten worden openbaar na 50 jaar, huwelijksakten na 75 jaar en geboorteakten na 100 jaar. Recentere akten kan je als rechtstreekse afstammeling opvragen bij de gemeente.

Moet ik naar de leeszaal om mijn stamboom op te zoeken?

Voor de basis niet. Wil je bevolkingsregisters, notariële akten of oorlogsschadedossiers inkijken, dan wel. Het raadplegen in de leeszaal is gratis, je schrijft je één keer in als lezer.

Waarom vind ik mijn familienaam niet terug?

Meestal door de spelling. Namen werden genoteerd zoals ze klonken. Probeer varianten, zoek op de klank en op enkel de eerste lettergrepen, en check ook de buurgemeenten.

Wat als de gemeente in de Westhoek geen archief meer heeft?

Zoek dan in de reeks van het Rijksarchief. Van de burgerlijke stand bestond een tweede exemplaar dat naar de rechtbank ging, en dat is bewaard gebleven. Van veel parochieregisters bestaan er ook microfilms.

Wat is een bevolkingsregister precies?

Een register waarin de gemeente per adres bijhield wie er woonde, met geboortedatums, beroepen en verhuisbewegingen. Het laat je toe een gezin jaar na jaar te volgen, in plaats van enkel op geboorte, huwelijk en overlijden.

Hoe lees ik oud schrift?

Begin met een akte waarvan je de namen al kent, zodat je het handschrift kan vergelijken. Maak een lijstje van hoe die schrijver zijn letters vormt. Er bestaan ook gratis oefencursussen paleografie bij het Rijksarchief en bij Familiekunde Vlaanderen.

Zijn de stambomen van andere mensen betrouwbaar?

Gebruik ze als wegwijzer, nooit als bewijs. Fouten worden jarenlang van boom naar boom overgeschreven. Controleer elk gegeven in de originele akte.

Aan de slag in zes stappen